Emiel, de oudste zoon van de vrienden van mijn ouders

*** de laatste allinea's van deze post zijn in juli 2023 toegevoegd ***

 

In een eerdere blog heb ik verhaald over vrienden van mijn ouders die naar Amerika emigreerden en wat voor impact dat op mijn leven heeft gehad. Maar niet het hele gezin L. emigreerde. De oudste zoon, Emiel, bleef in Nederland.

Emiel was de zoon uit een eerder huwelijk van Oom George en dus was hij de stiefzoon van Tante Bien. Er was zeker vijf jaar leeftijdsverschil tussen Emiel en Lesley, de oudste zoon van Oom George en Tante Bien. Zus en ik "voelden" dat Emiel anders behandeld werd dan de rest van de kinderen uit het gezin. Nu weten we dat hij, letterlijk en figuurlijk, stiefmoederlijk behandeld werd. 

Zoals gezegd, na de emigratie van gezin L. bleef Emiel als enige in Nederland. Hij was in dienst bij de marine met als standplaats Den Helder en na zijn marinetijd is hij daar blijven wonen. Emiel speelde verdienstelijk gitaar en kwam via de muziek in aanraking met een oudere marinecollega, de heer Deutekom, die hem inspireerde om verder te gaan in de muziek. In 1962 richtte Emiel zijn eigen (Indo-)rockband op, waarin hij ook de leadzanger was.

Nu had de voornoemde collega Deutekom een aantal mooie dochters en op een van hen, Corrie, is Emiel verliefd geworden.

Deze nieuwjaarswens ontvingen we van het verliefde paar

In januari 1963 trouwden Emiel en Corrie en zij vroegen mijn vader of hij getuige wilde zijn. Nu, na zoveel jaren, realiseert blogger zich dat Emiel en Corrie dat samen aan mijn vader kwamen vragen. Blogger herinnert zich namelijk dat zij in die tijd vanuit Den Helder naar Schiedam kwamen om mijn ouders te bezoeken. Dat kan natuurlijk alleen maar geweest zijn om aan mijn vader te vragen of hij wilde getuigen. Blogger weet zeker dat Pa dat een hele eer vond, dat straalt zeker van de foto hieronder af.

Pa getuigt bij het huwelijk van Emiel&Corrie

Uit het huwelijk zijn drie kinderen geboren: Sylvia, Armand en Martin. Uit het fotoarchief van mijn ouders is de onderstaande foto van de oudste twee bewaard gebleven op kleuter-/peuterleeftijd.

Langzamerhand verwaterde het contact tussen mijn ouders en het paar. Later is het gezin ook naar Amerika geëmigreerd.

Hoe zou het met hen gegaan zijn vroegen Zus en blogger zich regelmatig af??!! Eerst bleef het bij afvragen, totdat blogger op een leeftijd kwam dat hij het echt wilde weten, hij tijd over had én het internet zo "krachtig" was geworden dat "zoeken" ook resultaat opleverde.

Dat was eind 2011, begin 2012. Eerst stuitte blogger op een krantenartikel met foto van juni 2011, waarin Corrie (met haar volledige dubbele achternaam) genoemd werd als één van de "vier moeders met een dochter(tje)". De kop van het artikel luidde: "Met de geboorte van een meisje kent de familie B. uit Heerhugowaard vijf generaties vrouwen, allemaal moeder of dochter". Hieronder de foto uit het artikel.

Corrie, uiterst links, als overgrootmoeder vereeuwigd (2011).

Deze vondst ("Corrie was speciaal voor de geboorte overgevlogen uit Amerika") moedigde mij aan om verder te zoeken. Toen stuitte blogger op een hit waaruit bleek dat Emiel, samen met de oude maatjes van zijn vroegere rockband, in diezelfde periode weer in Den Helder was opgetreden. Blogger schreef die blogger aan en een paar dagen later had blogger contact met Emiel en Corrie.

We hadden twee weken email-contact. waarbij we elkaar op de hoogte brachten van hoe het ons vergaan was in de afgelopen 45 jaar. Het bleek dat het gezin van Emiel&Corrie midden 1971 naar Amerika was geëmigreerd op verzoek van Oom George en Tante Bien, omdat die het zo fijn vonden om de familie weer te "herenigen". Maar toen zij een half jaar daar waren, verhuisden Oom George en Tante Bien naar de andere kant van de VS, zo'n dikke 1000 mijl verderop. Het was duidelijk dat Emiel en Corrie zich in de steek gelaten voelden. Vooral Emiel wilde eigenlijk weer terug naar Nederland, maar het was Corrie die vond dat ze door moesten zetten. Het is toch allemaal goed gekomen en anno 2012 hadden Emiel en Corrie een mooi bestaan in de VS opgebouwd en konden ze terugkijken op een geslaagde emigratie. 

Voor Zus en blogger was het geweldig nu te weten, dat het leven van de stiefmoederlijke behandelde Emiel goed is verlopen en dat Corrie&Emiel trots kunnen zijn op hetgeen zij bereikt hebben.

Gedurende het emailcontact gebeurde er in het privéleven van blogger iets, wat zijn leven op zijn kop zette en waardoor hij alle toen lopende activiteiten op een laag pitje moest zetten. Hierdoor moest hij ook dit hervonden contact afbreken, iets wat hij nog steeds betreurt.

Op het moment van het schrijven van deze blog had blogger weer meer tijd en zocht hij nog af en toe op internet naar nieuws over Emiel. Zo stuitte hij onlangs op een hit uit december 2019 waaruit je zou kunnen opmaken dat Emiel en Corrie weer in Nederland zouden zijn en zelfs hier een huisje zouden hebben. Hierbij een aantal quotes uit deze hit: "...... vorige week op visite bij Emiel L. en Corrie ........ werden weer veel oude herinneringen opgehaald ..... Emiel die zijn huisje in Den Helder [ja hij woont weer in Den Helder] aan het opknappen is en geholpen wordt door oude bekenden .......".

Blogger aarzelt om weer direct contact te zoeken. Hij was het namelijk, die niets meer van zich heeft laten horen. Blogger blijft regelmatig het internet afzoeken en hoopt op een aankondiging dat Emiel met de oude maatjes van zijn rockband weer een optreden geven, net als 9 jaar geleden. Het zou leuk zijn om Corrie en Emiel daar te verrassen met zijn komst...... 

 

*** onderstaande alinea's zijn toegevoegd in juli 2023 ***

 

Eind juni 2023 heb ik een stukje van het Kustpad gelopen tussen Egmond aan Zee via Den Helder naar Den Oever aan de voet van de Afsluitdijk. Ik koos Den Helder als basiskamp. Het leek me leuk om Emiel&Corrie tijdens mijn verblijf in Den Helder te verrassen met een bezoekje, maar had geen contactgegevens. Zoeken op internet leverde een mogelijk stamcafé op in de Stationsstraat, maar uiteindelijk vond ik hun favoriete restaurantje daar een paar honderd meter vandaan. Hier kwam ik te weten in welke straat zij woonden, met een schatting van het huisnummer. Door nog een paar keer in die straat op de “verkeerde” bel te drukken, kon ik Emiel&Corrie de hand schudden ...

 

Corrie&Emiel bij hun voordeur in Den Helder

Natuurlijk herkenden zij mij na zestig jaar niet meer. Het was immers zestig jaar geleden dat ik hen voor het laatst zag, ik was nog maar een puber ... Maar door wat kleine tips te geven was de herkenning daar. We hebben drie uur! bij gekletst en veel herinneringen opgehaald ...

 

... gedrieën op de bank van hun gezellige woonkamer ...
... natuurlijk stond er een gitaar in de woonkamer!!

 
... herinneringen van de “goede, oude tijd”. Er was ook ontroering, want die “oude tijd” was niet altijd “goed” geweest … Zeker niet wat betreft de zeer strenge opvoeding die Emiel had gehad, waar ik al eerder over verhaalde …

Ik ging primair naar Den Helder om te wandelen, maar deze ontmoeting was “de kers op de taart”!

Mijn vrienden in de straat: Geke, Freek en René

Zoals ik in een vorige blog al verteld heb, ben ik geboren en opgegroeid in de Slachthuisbuurt in Schiedam. Het was een typische arbeiderswijk, gebouwd vlak na de oorlog met stenen van de huizen die verwoest waren bij het bombardement van Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog. Omdat die stenen een mengsel van buiten- en binnenstenen waren, hadden de huizen een vochtprobleem; de muren sloegen bij veel huizen door. Daarom besloot men de huizen te voorzien van een dikke, witte verf, die de stenen waterdicht maakten. De verf was zo dik, dat ik er na de schilderswerkzaamheden mee kon "spelen". Huh?! Uiteraard hadden de schilders druppels laten vallen. Waar die druppels op blaadjes van stuiken waren gevallen, kon je die als een soort kauwgom van de blaadjes aftrekken en stond de structuur van die blaadjes in de opgedroogde verf afgedrukt. Dat vond ik reuze interessant. Ja, ik was al vroeg een (jonge) onderzoeker. Maar daarover later meer.

Een aantal straten uit de Slachthuisbuurt.

In de wijk had ik een aantal vriendjes. Behalve de kinderen van de Indische familie L., waar ik in diverse blogs al over verhaald heb, had ik nog drie vrienden: Geke van der M., Freek K. en René K. Nee, de laatste twee waren geen broers van elkaar, haha. Beiden waren wel net zo oud als ik.

Geke woonde bij mij op de trap. Toen de familie L. in 1959 naar Amerika was geëmigreerd, was ik in één klap mijn beste vriendjes kwijt. Geke kwam toen in beeld en daar ben ik een paar jaar (~1960-63) mee bevriend geweest. Het is waarschijnlijk niet zo'n spannende vriendschap geweest, want erg veel kan ik me er niet meer van herinneren. Na een paar jaar ging hij verhuizen naar de wijk Nieuwland, in de buurt van de Parkweg. Ik ben er toen een keer naar toe gegaan om met hem te spelen. De kinderen daar noemde hem toen "Gerard". Hij zei tegen me, dat ik hem geen Geke meer mocht noemen. Dat vond ik zo stom. Hij schaamde zich waarschijnlijk voor zijn naam. Ja, dan is zo'n verhuizing wel een mooi moment om je naam te veranderen. Na die ene keer heb ik Geke nooit meer gezien, noch weet ik wat er van hem geworden is.

Freek (1963-65) woonde een portiek verder dan ik en hij kwam pas later bij ons in de straat wonen. Daarvoor woonde hij aan de Bakkershaven, een zijstraat van de Buitenhavenweg. Die huizen waren oud, gedateerd en zouden op termijn gesloopt worden. Bij ons in de straat vonden ze een modernere en ruimere woning, vandaar.

Freek heeft me een beetje wegwijs gemaakt in "het andere geslacht". Hij was daar verder in dan ik en kon veel van mijn vragen beantwoorden. Ik ben ook met Freek een paar keer uit geweest, naar een jongerensociëteit in zaal Arcade op de Lange Haven. Daar kon je ook dansen en we versierden daar twee meisjes, vriendinnetjes van elkaar. Het was allemaal niet zo serieus, een beetje "spielerei" van beide kanten, een beetje om te oefenen. Het kwam niet veel verder dan "verkennen", een beetje kussen en knuffelen.

Ook ben ik met Freek twee weken op fietsvakantie geweest naar Vessem, ik heb daar al eerder over bericht. We waren nog net geen zestien en het was mijn eerste zelfstandige vakantie. Tevens was het de laatste fietsvakantie van mij. Een jaar later, als zestienjarige, deed je alles natuurlijk op een brommer. In Vessem probeerde we samen ons potje te koken en rond te komen van ons budget. Dat was best krap en daarom hebben we een keer zelf in het schemerdonker aardappels gerooid. Toen we de volgende dag bij die plek langskwamen en de puinhoop zagen die we hadden aangericht, hadden we daar veel spijt van. We hebben het daarna niet meer gedaan. 

Wat ik zeker niet zal vergeten was de laatste avond van die vakantie met Freek in Vessem. Er was een dansavond in de kantine van de camping en ik kwam toen te dansen met Arna van W., een leuk, pittig meisje uit Eindhoven-Strijp. We dansten, nou het was meer slijpen, op de muziek van de Birds: : "Mr. Tambourine Man". Wanneer ik nu sporadisch dat nummer op de radio hoor, moet ik gelijk aan die avond denken. Arna kon niet alleen dansen, van haar heb ik geleerd wat het verschil is tussen kussen en zoenen. Ik heb met haar nog een paar keer gecorrespondeerd, maar al gauw bleek dat ze meerdere vriendjes had. En toen ik haar, samen met Freek, later dat jaar nog een keer opzocht in een discotheek in Eindhoven, was het voor mij duidelijk dat ik het "liefje op afstand" was en was het voor mij klaar.

De vriendschap met Freek liep af toen hij verhuisde naar de andere kant van de stad. We kregen toen ook allebei vaste verkering (over mijn verkering later meer) en ik denk dat we daardoor uit elkaar gegroeid zijn. Jaren later ben ik hem nog een keer tegen gekomen , toen studeerde hij bouwkunde of weg- en waterbouw aan de HTS in Rotterdam. Eén ding is zeker, Freek heeft me een een stuk wijzer gemaakt in de omgang met meisjes.

Na Freek kwam René. Net als ik, is hij in de straat waar wij woonden geboren. Hij is ook van hetzelfde bouwjaar. Je kan dus zeggen dat we samen zijn opgegroeid. Ik speelde dus eigenlijk al langer met René, maar toen Freek ging werd hij mijn belangrijkste vriend (1965-66).

René was heel sportief en kon goed voetballen. Omdat hij goed kon voetballen, had hij het regelmatig over een opvallende jeugdspeler van Ajax: Johan Cruijff. Ik meen me te herinneren dat René tegen hem gevoetbald heeft in zijn jeugdjaren of hij heeft hem toen "live" zien spelen bij zijn club. Ik denk dat laatste, want Johan was twee jaar ouder dan René. René was breed geïnteresseerd in sport en had waarschijnlijk een klein baantje bij Sportschool "Jan van Gorssel" in de Westwijk van Vlaardingen, of liep hij daar stage. Hij had in ieder geval sleutels van die sportschool en hij heeft mij een keer op zondag meegenomen om daar op de judomat valbreken te leren. Wij gingen ook regelmatig zwemmen op een steenworp afstand van waar wij woonden, in het Sportfondsenbad aan de Burgemeester Knappertlaan.

Verder ben ik met René en nog twee vrienden met de brommer en tent op vakantie geweest naar Ootmarsum en, jawel, wederom Vessem. Toen we in Vessem waren, zijn we op een avond op de brommer naar Tilburg geweest om de beroemde kermis aldaar te bezoeken. Ik kan me nog goed herinneren dat 's nachts terugrijden op de brommer naar Vessem over de aardedonkere landweggetjes een spannend avontuur was.

Het belangrijkste dat ik met René gedaan heb, is het bijwonen van een voorstelling van circus Boltini. Daar gebeurde iets heel bijzonders, waar ik in een volgende blog op terugkom.

In die grote vakantie van 1966 hebben we veel samen gedaan en ook foto's van elkaar gemaakt van dingen die ons bezighielden. Hieronder wat foto's die we van elkaar maakten. Ook hebben we veel bordspellen gespeeld. Met name Stratego, dat was ons favoriete spel. René was zeer bedreven in dat spelletje, hij won bijna altijd. Op een gegeven moment had ik door waarom hij bijna altijd won. Hij had de belangrijkste steen uit het spel, de vlag, gemerkt. Ik vond dat zo onsportief. Juist van hem, als sportman, had ik zoiets niet verwacht. Het bekoelde onze vriendschap enorm.

René op een van de flats in onze wijk (foto Blogger).
Links onder is nog een stukje van de Slachthuislaan te zien.

Blogger op rijksweg A4 in aanleg naar Beneluxtunnel (foto René).
Let op de flat achter mijn rug, op die flat staat René op de foto hierboven.

René voor dartbord - foto: Blogger

Blogger voor dartbord - foto: René.
Nu is me pas duidelijk dat ik een halve kop groter was dan René.

Dat laatste, het onsportieve spel, gebeurde aan het eind van de zomervakantie van 1966. René ging daarna naar het CIOS (Centraal Instituut Opleiding Sportleiders.) in Overveen, bij Haarlem. Het was een interne opleiding, dus hij was alleen in de weekeinden thuis. Dat, terwijl ik toen mijn examenjaar inging van de HBS, wat mij veel tijd kostte. De bekoelde vriendschap met René kreeg daardoor een natuurlijk einde.

Het contact met René verwaterde, maar toch hebben we nog lang elkaar "in het oog gehouden". Dat kwam omdat Zus en een zus van René, Gerda, heel lang bevriend zijn gebleven. Via hen wisten we van elkaar wat er speelde in ons leven. Hierdoor kreeg ik bewondering over wat René allemaal deed en hoe hij uiteindelijk in het leven stond. Dat veranderde mijn kijk op het eerdere valsspelen van René bij het bordspel. Daarom hieronder mijn epiloog over René.

Na de CIOS-opleiding is René vrij snel naar de Verenigde Staten vertrokken en daar speler/trainer-coach geweest bij drie clubs (1972-75), het langst bij de Connecticut Wildcats.

René in de archieven van de North American Soccer League

Daarna is hij naar Noorwegen gegaan, waar hij hetzelfde beroep heeft uitgeoefend, o.a. in de plaats Odda bij het eerste team van de gelijknamige voetbalvereniging.

Origineel onderschrift foto: René was misschien een beetje te goed voor ons?

René in actie - foto: digitaltmuseum.no

Hij trouwde daar met de Noorse Turid Gro H. en ze kregen een kind, dat zwaar lichamelijk gehandicapt was. Doordat René ook fysiotherapeut was, kon hij ook beroepsmatig veel betekenen voor zijn gehandicapte kind. Later is het gezin naar Arendal verhuisd, waar René de rest van zijn leven gewoond en gewerkt heeft. 

Er wordt zeer lovend over hem gesproken, niet alleen als speler/trainer-coach, maar ook als mens. René is nog twee keer bij mij thuis geweest. De eerste keer was in 1975, vlak na zijn Amerikaanse avontuur. De tweede keer was in 2006. Ik vind het jammer dat ik hem nooit in Noorwegen met een tegenbezoek heb vereerd, want zeker zijn bezoek van 2006 aan mij was heel gezellig. Wellicht kwam dat omdat mijn leven toen een andere wending kreeg. René is overleden in Arendal in 2010. Hij werd slechts 61 jaar.

De middelbare school, deel 1 (1962-1965)

In een eerdere blog, over mijn lagereschooltijd, verhaalde ik al over het toelatingsexamen dat ik aflegde voor de hogereburgerschool (HBS). Ik slaagde en in september 1962 was het dan zover, de eerste schooldag op de HBS. Deze blog beschrijft hoe ik de eerste  drie jaar, de z.g.n. onderbouw, heb beleefd.

Ik zag best wel op tegen de eerste schooldag. Vriendjes vertelde me dat er veel "kakkers" op die school zaten, kinderen van rijke ouders. Ze zeggen daar: "zullen we even een kwartje gaan verbrassen" ..... Nou, mijn eerste indruk viel best mee. Ik zat met kinderen uit alle lagen van de bevolking in de klas. Toegeven: achteraf bleek dat het aantal kinderen waarvan de ouders dokter of apotheker waren best groot was. Maar de meeste kinderen gedroegen zich "normaal".

Het schoolgebouw was een statig bouwwerk uit 1869. Het was gelegen aan de Overschiesestraat in het centrum van Schiedam. Tegenwoordig staat het "Theater aan de Schie" er. Twee van de statige kastanjebomen, die er omheen stonden, staan er nog. Het was best wel bouwvallig, bleek later. In de periode dat ik daar op school zat werden er een protestmars gehouden voor bouwkundige verbeteringen. In een lokaal was namelijk het plafond naar beneden gekomen. Ik deed daar niet aan mee. Als braaf jongetje wilde ik zoveel mogelijk van mijn tijd aan huiswerk besteden. Ik was best streberig: ik leerde gewoon voor een tien!

Op deze foto komt de statigheid van het gebouw goed tot uitdrukking.

Wel ging ik naar klassenfeestjes en later ook schoolfeestjes. In de eerste klas oefenden we voor het toneelstukje "Appendicitis". Je raad het misschien al, het was een toneelstukje in het Engels over een patient die een blindedarmontsteking heeft. Het toneelstukje eindigde met een polonaise en een liedje dat ik na bijna 50 jaar nog steeds een beetje kan meezingen, nou meeneuriën. Bijzonder toch? Bij één van die repetities is onderstaande foto gemaakt.

Repetitie van het toneelstukje, blogger als een na laatste in de polonaise.

In de tweede klas hadden we ook een klassenfeestje waar een foto van bewaard is gebleven. Ik probeer hier te dansen met Sylvia 't H., maar dat lukte niet zo. Daarom ben ik al snel op dansles gegaan bij dansschool Sitton in Schiedam. Ik wilde niet weer "voor gek" staan bij een volgende klassenavond. Op de voorgrond danst de schoolliefde van me, Marijke B. "Het mooiste meisje uit de klas", zullen we maar zeggen. Op de achtergrond danst een lerares met een oudere leerling. Er zaten een aantal jongens bij ons op school die veel ouder waren, wel tot vijf jaar ouder. Dat kwam omdat die een "tienjarenplan" hadden. Ik vond dat, met mijn (te?) sterk ontwikkelde rechtvaardigheidsgevoel, een erg verwerpelijke houding. Zij deden namelijk op kosten van hun ouders elke klas een keer over om zo een "leuke" schooltijd te hebben. Is het toeval dat ik geen enkel meisje op onze school heb gekend met zo'n plan? Nee, meisjes zijn gemiddeld veel leergieriger en eerder volwassen dan jongens .... en eigenlijk ook intelligenter, haha.

In de tweede en derde klas zaten Ton B. en Jan N. bij me in de klas. Ton is twee jaar een goede vriend van me geweest, ik kwam ook bij hem thuis. Met Jan heb ik in een "bandje" gespeeld. Niet dat ik gitaar kon spelen hoor, het was een maar playback bandje dat optrad op het feestje van de derde klas. We zongen overigens wel mee, dus wellicht is karaokebandje een betere uitdrukking. Nu realiseer ik me dat het niet om aan te horen geweest moet zijn. Jan kon trouwens best goed gitaar spelen, dus waarom hij op de onderstaande foto achter de drum zit snap ik eigenlijk niet. Het kan niet door een dominante houding van mij geweest zijn, want ik was best wel een verlegen type. Het enige wat ik trouwens wel aardig kon, was die sprong zoals ik die op de foto maak. Nageaapt van de band The Scorpions (van de hit "Hello Josephine!"). Aan het eind van de derde klas bleven Ton en Jan zitten en zijn goede vrienden van elkaar geworden. Ik ging door naar de bovenbouw en de vriendschap tussen ons was over. Zo ging dat blijkbaar in die tijd?

Little John and the Blitzboys

Muziek speelde in die tijd best een belangrijke rol in het leven van de schooljeugd. Zo ook bij mij. Toen ik op de HBS kwam was ik een grote fan van Cliff Richard en zijn muziek. Maar al snel moest ik, om er op school bij te blijven horen, overstappen naar de "aanbidding" van een moderner bandje. De muziek van Cliff Richard werd toen weggezet als "meidenmuziek". The Beatles en Stones, díe waren in. Ik koos voor The Beatles en daar ben ik nog steeds een grote fan van. Maar ik vind de muziek van Cliff Richard ook nog steeds erg leuk hoor!

En dan, niet onbelangrijk, de vorderingen van mijn studie.

De belangrijkste vakken van mijn rapport(ten) van de HBS

De eerste drie klassen kwam ik probleemloos door. Op mijn eerste rapport had ik zelfs een tien en een paar negens. Maar die hoge cijfers liepen snel terug, waarbij duidelijk werd dat ik meer gevoel had voor de "technische vakken" dan voor talen. Aan het eind van de derde klas had ik gemiddeld een zes voor mijn talen en zevens en achten voor de technische vakken. Onvoldoendes? Meestal wel één per trimester en wel een taal, naar keuze, haha. Het is dus niet zo vreemd dat ik in de bovenbouw koos voor de "B" richting. Mijn lievelingsvakken waren trouwens Plant- en dierkunde en Aardrijkskunde.

Toen ik in de bovenbouw van de HBS zat gebeurde er erg veel in mij leven. Daarom vertel ik in een latere blog wel hoe het verder met me gegaan is in die laatste twee jaren van de HBS.

Onze vrienden in Amerika (1960 - 1965)

In een eerdere blog vertelde ik dat mijn ouders vrienden hadden in de straat. En door die vriendschap hadden wij, als kinderen, natuurlijk gelijk vriendschap met hun kinderen. Deze vrienden besloten in 1959 naar Amerika te emigreren en daardoor was ik, en ook Zus, in één klap gelijk een deel van mijn vriendjes kwijt. Zoals vele andere emigranten, reisden zij per boot naar New York en kwamen ze in Californië terecht. We hebben nog lang contact met ze gehad, voornamelijk via briefwisseling. Want telefoneren was in die tijd heel erg duur en natuurlijk was er nog geen internet.

De berichten die wij uit Californië kregen waren over het algemeen heel erg positief. Ze hadden al vrij snel werk, al waren het vrij eenvoudige baantjes, zoals schoonmaakwerkzaamheden en werken in de horeca. Maar oom George was in Nederland automonteur geweest en had al vrij snel een baan in een garage. Maar om goed te kunnen rondkomen moest tante Bien daar ook werken, iets wat ze hier niet deed. Dat was in Nederland in die tijd namelijk ongebruikelijk, je liet je vrouw niet werken, dat was een teken dat je zelf niet genoeg kon verdienen om het gezin te onderhouden.

Al gauw verdiende ze samen genoeg om een redelijk groot, vrijstaand huis te bewonen. Je kent die huizen wel uit de Amerikaanse TV-series met klap- en lachmachines. Maar niet alleen de huizen zelf waren min of meer een kopie uit die series, ook de inrichting met grote keuken en immens grote koelkast, de tuin er om heen met oprit en grote garage én een zwembad. Ja, ze hadden het materieel al erg snel goed voor elkaar.

Oom George met hond Blacky voor de garage van hun huis

Achter op de foto heeft tante Bien dit geschreven:

Ook hadden ze al snel vrienden. Ook andere familieleden verhuisden naar Californië en woonden niet zo heel ver bij hen vandaan. Hieronder nog een foto die wij uit Amerika kregen, waarbij oom George met één van zijn vrienden vereeuwigd is.

Tekst achter op de foto: "Zoiets geks kan je alleen van Amerika verwachten, hè?" 

Nu begrijp ik ook waarom ze, en andere mensen die uit voormalig Nederlands-Indië kwamen, verhuisden naar Californië (o.a. uit de huidige televisie documentaire "Vaarwel Nederland"). Ze voelden ze zich niet zo erg thuis in Nederland: economisch ging het niet erg goed hier, het land was "vol" en het klimaat werkte ook niet mee wanneer je de tropen gewend was. De Nederlandse overheid propageerde en "sponsorde" ook emigratie in die tijd.

En onze vrienden waren heel gastvrij, hier al en ook in hun nieuwe situatie. Dus het was al snel een komen en gaan van visite, die ook een aanslag deden op de inhoud hun koelkast. Dit alles lazen we duidelijk uit de brieven en al vrij snel konden we dat ook opmaken uit de filmpjes (smalfilm) die gestuurd werden. Want heel Amerika filmde in die tijd. Ook werden er pakjes gestuurd, waarbij Zus zich nog heel goed kan herinneren dat ze een setje van zeven onderbroekjes kreeg, met op elk daarvan de naam van een dag in de week. "Ik vond het heel leuk en zoiets hadden we hier niet", zegt ze nu, "ook omdat de tekst in het Engels was".

Ook van onze kant werden brieven gestuurd, en meer. Met Sinterklaas stuurde wij ook pakjes met pindakaas, drop, stroopwafels en andere Nederlandse lekkernijen die daar niet te krijgen waren. Ook wij maakten filmpjes. Ik herinnerde nog dat Pa een leuke film gemaakt had van het inpakken en uitpakken van één van de dozen die we naar hen opgestuurd hadden. Door het halverwege stopzetten van de filmcamera "toverde" mijn vader de doos vol. Ja, Pa is altijd in geweest voor geintjes en, inderdaad, hij was best vingervlug en kon best, zeker kinderen, vermaken met zijn goocheltrucs.

Na de eerste zeg vijf jaar redelijk intensieve briefwisseling verwaterde het contact. Wel zijn tante Bien en oom George met een van de kinderen nog een keer of twee in Nederland geweest. Maar het was niet meer zoals het geweest was, we waren een beetje uit elkaar gegroeid.

Zijn ze als familie echt beter geworden van de emigratie? Pa zei altijd: "ze werken zo hard daar (ze hadden in het begin beide ook meerdere kleine baantjes), op die manier hadden ze het hier ook goed gehad". Daar had Pa wel gelijk in, maar het gaat voorbij aan het warmere klimaat dat ze in Californië hadden en het feit dat ook een deel van hun familie al daar naar toe geëmigreerd was. Wat ik denk is dat oom George en tante Bien het zelf wel naar hun zin gehad hebben en dat ze hun emigratie geslaagd vonden, zeker in de begin jaren. De kinderen is een ander verhaal: die zijn zeker niet goed terecht gekomen. Eén van de zonen moest in militaire dienst en werd uitgezonden naar Vietnam, een drama. Beide zonen waren aan de drugs en geen enkel van de huwelijken van de kinderen hielden stand, soms met meerdere echtscheidingen ...... Amerika was op die gebieden toen al ver vooruit op Europa.

De vier kinderen van oom George én tante Bien.
Pasfoto's die naar ons opgestuurd zijn (~1963).

Maar er is één positive uitzondering en dat is de oudste zoon (van oom George uit een eerder huwelijk). Hij was stuk ouder dan de andere kinderen en werkte bij de marine toen de rest van het gezin naar Amerika emigreerde. Hij is in Nederland gebleven, getrouwd en later met zijn gezin toch naar Amerika afgereisd. Dat verhaal vertel ik wel in een volgende blog.

Kennismaking met de Dood (1962/1963)

In een vorige blog heb ik al verteld hoe ik voor het eerst met de dood geconfronteerd ben. Dat was in 1960, toen ons hondje Teddy overleed. Een paar jaar later kwam ik ook te weten dat ook mensen dood kunnen gaan .....

De eerste keer was dat in 1962, toen mijn iets oudere neef Fred plotseling overleed. Fred kwam thuis van school en klaagde over hoofdpijn. Hij is toen naar bed gegaan, raakte in coma en is dezelfde dag aan de gevolgen van een hersenbloeding overleden. Natuurlijk was het een grote schok in de familie. Het was zo plotseling en Fred was nog geen 16 jaar. In die tijd werd je als kind niet zo betrokken bij dat soort gebeurtenissen en zeker weggehouden bij begrafenissen. Toen een paar dagen na het nieuws van het overlijden van Fred Pa en Ma 's avonds van de begrafenis thuiskwamen, lagen Zus en ik al op bed. Wat ik me nog heel goed herinner is dat Ma die avond ontzettend heeft gehuild ......

Fragment van de rouwkaart van neef Fred (1962)

Later in dat jaar, december 1962, stierf Oma L., de moeder van de vrienden van mijn ouders die in 1959 naar Amerika waren geëmigreerd. Oma was niet mee verhuisd naar het verre Californië en woonde niet ver bij ons vandaan in Schiedam. Op zich heb ik van haar ziekzijn en sterven niet zoveel meegekregen, waarschijnlijk omdat het niet mijn eigen oma was. Omdat haar geëmigreerde kinderen natuurlijk niet voor de begrafenis even over konden komen, wilde zij via beeldmateriaal verder er over geïnformeerd worden. Daarom is er een smalfilm van haar begrafenis gemaakt en foto's van haar op haar sterfbed. Die zijn naar hen opgestuurd, maar één van die foto's heb ik, per ongeluk, gezien en ik herinner me dat nog goed. Niet dat ik dat heel erg eng vond, ik vond het gewoon vreemd. Vandaar dat dit sterfgeval, aan het begin van mijn pubertijd, me altijd bij is gebleven.

Oma L. (links) op haar (een na?) laatste verjaardag waarop ook Pa en Ma (naast Oma en uiterst rechts) aanwezig waren 

Een jaar later, in november 1963, stierf één van mijn eigen oma's, Oma van de P. Mijn vader was een nakomertje en ik kwam pas ter wereld toen mijn vader dertig jaar was. Dus heb ik mijn oma alleen maar bewust meegemaakt in de herfst van haar leven. Ik herinner haar het liefst van de periode dat ze nog zelfstandig woonde in de Rembrandtlaan in Schiedam. Ze was toen bijna tachtig jaar.

Oma van de P. op haar bank in de Rembrandtlaan in Schiedam

Oma woonde daar in op de bovenste etage van een drie verdiepingen huis, niet ver van ons eigen huis. We gingen haar op zondag opzoeken, lopend, en er waren dan soms ook meerdere ooms en tantes op bezoek. We speelden vaak met de dan aanwezige kleinkinderen in haar "mooie" achterkamer. Daar stond een parfumkruikje dat wij interessant vonden. Het kruikje was weliswaar leeg, maar die kurk die er op zat rook nog heel erg naar het parfum dat er ooit ingezeten had. Wat Oma erg goed kon maken was tomatensoep, in mijn idee was het de lekkerste soep van de hele wereld. Ik kan me Oma alleen maar herinneren met sombere, zwarte kleren aan, precies zoals ze op de haar bank zit op de foto hierboven. Van direct contact met haar kan ik me eigenlijk niet veel meer herinneren. Maar van mijn veel oudere nichtje Sjaan weet ik dat Oma erg lief kon zijn.

De laatste jaren van haar leven kon Oma niet meer alleen wonen. Eerst is ze bij een zoon van haar gaan wonen in Rotterdam, maar dat liep al erg snel mis door ruzie met haar schoondochter. Daarna is ze bij een dochter in gaan wonen in Vlaardingen. Zij vormde met haar tweede man een heel sociaal echtpaar, beide waren ze lid van het Leger des Heils. Oma was daar goed op haar plek en daar heeft ze nog een paar goede jaren gehad.

Oma met tante Lies, zus van mijn vader, en Zus op haar inwoonadres in Vlaardingen

We hebben haar als gezin nog regelmatig bezocht. De laatste keer dat ik Oma gezien heb, was toen ik samen met Pa haar opgezocht heb in het Hofsingel Ziekenhuis in Vlaardingen. Oma was toen al erg zwak. Niet lang daarna is zij gestorven, 85 jaar oud. Dat was ze ook, oud .... en versleten. Ze is begraven op begraafplaats Emous in Vlaardingen, ik heb haar (algemene) graf nog vaak bezocht om er wat zelf-geplukte bloemetjes op te zetten. Want hoewel het voor mij geen super oma is geweest, heeft haar dood een grote indruk op mij gemaakt. Hoewel haar steen al lang van haar graf verwijderd is, is het graf nooit geruimd. Een jaar of vijftien geleden heb ik van één van de eerdere beheerders van de begraafplaats informatie gekregen waar zij precies begraven is. Die plek ligt nu in een urnentuin. Ik kom nog regelmatig op de begraafplaats en wanneer ik dan langs dat "plekje" loop, zeg ik haar altijd even hardop gedag.

Mijn ouders (deel 1, 1919 - 1960)

Het wordt eens tijd om meer in detail in te gaan op het levensverhaal van mijn ouders. Dit eerste deel, tot ongeveer het eind van de vijftiger jaren, verhaalt over waar mijn ouders geboren en opgegroeid zijn en waar ze elkaar ontmoetten. Verder verhaalt het over hun trouwen en de eerste tien jaar van hun huwelijk tot eind jaren vijftig. Het eind van die periode heeft een overlap met de eerste "posts" van deze blog. Het streven is om deze post te publiceren precies 75 jaar na hun trouwdag op 14 juni 1945.

Pa zag het levenslicht in 1919, in de Bleekerstraat, gelegen in  de oude binnenstad van Schiedam. Hij was een nakomertje, zijn moeder was al over de 40 toen ze hem baarde. Zijn kinderjaren heeft hij voor een deel op de Parallelweg doorgebracht, waar zijn moeder een waterstokerij runde. Zijn vader was metselaar. Op latere leeftijd leed zijn vader aan een geestesziekte. Daardoor zijn zijn ouders in 1936 van tafel en bed gescheiden. Mijn vader is toen met zijn moeder en oudere zus "Lies", via een tussen adres bij familie, uiteindelijk op de Rembrandtlaan gaan wonen. Zijn vader (mijn Opa dus) heeft na de "scheiding" op meerdere adressen bij familie ingewoond en is tenslotte opgenomen in de psychiatrische instelling Sint Bavo te Noordwijkerhout. Die onzekere, rommelige tijd was een moeilijke periode in het jeugdige leven van mijn vader.

Een belangrijke gebeurtenis in de vroege jeugd van mijn vader was, dat zijn pijama vlam vatte toen hij met lucifers aan het spelen was. Hierdoor liep hij ernstige brandwonden op, vooral aan een arm en een pink. Dat was de reden dat hij op latere leeftijd altijd een overhemd met lange mouwen droeg. Het verhaal gaat dat zijn zus Lies ernstigere verbranding wist te voorkomen, wellicht zelfs zijn leven heeft gered, door een doek over de vlammen te gooien, waardoor het vuur doofde.

Pa als zevenjarig jochie op schoot van zijn vader (1926)
Foto ter gelegenheid van het 25-jarig huwelijksfeest van zijn ouders.

Pa was van jongs af aan altijd in voor gekkigheid en grapjes uithalen. School vond hij niet zo belangrijk en hij ging al gauw werken in een veterfabriek, totdat hij (vlak) voor de Tweede Wereldoorlog bij de chocoladefabriek "de Baronie" in de Warande te Schiedam ging werken, als decorateur van bonbons en suikerwaren.

Ma kwam in 1921 ter wereld in de Maasdamsestraat, gelegen in de wijk "de Gorzen" in Schiedam. Zij was het tweede kind in het gezin waar ze geboren werd. Haar vader en moeder waren erg jong getrouwd, 20 en 16 jaar respectievelijk. Omdat haar moeder minderjarig was, had het paar speciale "ambtelijke" toestemming nodig voor het huwelijk. Ma's oudere broertje is heel jong gestorven, waardoor mijn moeder in feite het oudste kind in het gezin werd. Daarom moest ze al gauw haar steentje bijdragen aan de inkomsten van het jonge gezin. Tijdens haar opleiding aan de huishoudschool zou ze al bij kruidenier Lohman gewerkt hebben. Na de leerplichtige leeftijd moest ze al snel meewerken om de inkomsten van het gezin op een aanvaardbaar niveau te brengen. Haar hele jeugd heeft ze in De Gorzen gewoond. Ook zij ging bij de bovengenoemde chocoladefabriek werken en daar hebben mijn ouders elkaar leren kennen.

Ma (linksboven) in een groepsfoto gemaakt in de Gorzen (ca. 1935).

Hun verkerings- en verlovingstijd zullen zeker niet erg ontspannen geweest zijn, aangezien die samenviel met de Tweede Wereldoorlog. Ze verloofden zich in 1943 tijdens een vakantie in Beekbergen.

Verlovingsfoto van Pa en Ma (Beekbergen, 1943)

Wel hadden ze in de oorlog hele goede vrienden, wat het oorlogsleven zeker een stuk aangenamer maakte. We hebben foto's van hen met die vrienden ik alle combinaties van drie personen, jammer genoeg niet een foto waar ze alle vier opstaan. De lol van de foto's maken straalt duidelijk van de twee foto's beneden af.

Van de onderste foto is duidelijk dat ze op de fiets waren .......

Tegen het eind van de oorlog (1944) ging Pa als kantoorbediende bij de "Centrale Keuken" van de Gemeente Schiedam werken. In deze periode was voedsel schaars en het vervoer daarvan werd belemmerd. Veel Schiedammers kregen het niet voor elkaar om een warme maaltijd op tafel te zetten. Daarom startte de Gemeente Schiedam. zoals vele andere gemeenten, met een "Centrale Keuken", die voor de verschaffing van warme maaltijden aan de bevolking zorgden. Deze keuken was gevestigd in de Hoofdstraat en met behulp van coupons (distributiebonnen) konden Schiedammers maaltijden afhalen bij de uitdeelpunten, o.a. aan de Dwarsstraat. De maaltijden wisselden tussen pap, soep én aardappelen met groente en jus.

Vlak na de oorlog, op 14 juni 1945, zijn Pa en Ma getrouwd in het stadhuis van Schiedam. 

Het jawoord is gegeven, ontspannen lachend op het bordes van het stadhuis

Direct na het trouwen gingen mijn ouders in het Singelkwartier van Schiedam wonen, eerst op de Professor Kamerlingh Onneslaan (etagewoning) en in februari 1946 in de Stephensonstraat, een benedenwoning met tuin. Hier werd Zus geboren (1946) en ze groeide hier op tot een kleuter.

Ma en Zus en hondje Teddy voor de deur in de Stephensonstraat (1947)

Een paar jaar later was Ma voor de tweede keer in verwachting en werd het huis aan de Stephensonstraat te klein. Hierdoor verhuisden ze naar de Slachthuisbuurt te Schiedam. Dit was een gloednieuwe wijk, die gebouwd was met de stenen uit het geruimde puin van het bombardement van Rotterdam. Daar werd ik geboren, en wel in de Geert Reinderstraat 28c. Twee jaar later verhuisden we gevieren één portiek verder naar 30c. Deze woning had een slaapkamer meer.

Blogger met Zus (1950)

Zoals al verteld, werkte Pa aan het eind van de oorlog bij de Gemeente Schiedam. Toen de oorlog afgelopen was, bleef hij daar in een administrative functie werken. Maar zoals al gezegd, was er van zijn studie niet veel terecht gekomen. Daarom deed hij in de avonduren cursussen om toch diploma's te halen, zodat hij promotie kon maken op zijn werk. In de mid jaren vijftig behaalde hij zijn diploma "Middelbare Bedrijfsadministratie" en  het "Praktijkdiploma Boekhouden". Een prachtige prestatie voor iemand in een gezinssituatie én die leren niet zo heel erg boeide. Maar belangrijk is ook dat Pa hier duidelijk een les uitgetrokken heeft. Hij heeft mij altijd duidelijk gemaakt dat "leren & studeren" heel erg belangrijk is. Dat heb ik opgepikt, in de praktijk gebracht en meer. Ik heb het weer overgebracht op mijn kinderen en zelfs mijn kleinkinderen probeer ik deze levensles bij te brengen. En ik denk met succes .....

Zoals alle vaders uit die tijd, drukte Pa een dominante stempel op ons gezinsleven en was hij af en toe opvliegerig. Ma was zijn tegenpool: timide, stil en verlegen. Toch wist ze in het gezin veel voor elkaar te brengen, door dingen te doen die eigenlijk tegen de zin van Pa in waren.

Verder was Pa creatief. In de oorlog had hij al geschilderd en hij speelde accordion. Op feestjes en partijen speelde hij graag toneel en hij kon mooie dingen maken met de figuurzaag. Zo heeft hij voor blogger een compleet circus gefiguurzaagd. Een verdere hobby van hem was lezen.

Pa (rechts) in actie op het toneel

Ma was creatief met textiel. Ze breide en haakte veel en maakte voor een deel haar eigen en onze kleren. In deze tijd zat ze ook op een zwemclub in het Sportfondsenbad in Schiedam. Dat bad lag een steenworp afstand van waar wij woonden. Ik weet niet of in deze tijd "kruiswoordpuzzels oplossen" een hobby van haar was, maar op latere leeftijd in ieder geval wel. Belangrijk is te vertellen, dat ze halverwege de jaren vijftig last had van een ernstige vorm van reuma. Ze werd daarvoor behandeld met z.g.n. goudinjecties; met succes bleek achteraf. Maar nog later zou blijken dat die injecties ernstige bijwerkingen konden hebben. Daar kom ik in een latere post op terug.

Ma verkleed als oosterse schone tijdens een feestje van de zwemclub.
Ze staat links naast de vrouw met Chinese hoed, Lenie Nieman, die ook haar buurvrouw in de straat was.

Wellicht wel leuk te vertellen dat in de vijftiger mijn vader zich verplaatste met een "fiets met hulpmotor" van het merk Berini. In de volksmond werd dit vervoersmiddel "eitje" genoemd. Ik vond het een grappige "fiets" en als kleine jongen liep ik Pa, wanneer hij uit zijn werk kwam, een stukje tegemoet zodat ik een klein eindje met hem mee mocht rijden. Waarom het een eitje genoemd werd? Dat blijkt wel uit de onderstaande foto.

Ons gezin met tante B., inclusief Pa's "rijwiel met hulpmotor" (1953)

In de jaren vijftig, de eerste tien jaar van mijn leven, gingen mijn ouders het meeste om met de familie L. (link), het Indische gezin dat in het zelfde portiek woondeals wij, het gezin van mijn vaders zus Lies (die een portiek verder woonde) en met mijn moeders jongste broer en zijn vrouw (link). Deze frequente contacten bepaalden voor een deel de kinderen met wie Zus en ik speelden en met wie wij op vakantie gingen.

Tot slot nog een foto van ons gezin de genomen is aan het eind van de periode die ik in deze post beschreven heb.

Ons gezin op de veertigjarige bruiloft van de ouders van mijn moeder (1960)

Bruno, onze tweede hond (1960-1975)

Ik heb al eerder verhaald over "mijn" eerste hondje Teddy. Natuurlijk was hij niet alleen van mij, het was een hond van het hele gezin. Een paar maanden na Teddy's overlijden hebben Ma en Zus een hond gekocht op de markt in Rotterdam, Bruno. Dat moet dus ook in 1960 geweest zijn.

Ma met de piepjonge Bruno

Bruno was wat karakter betreft een heel andere hond dan Teddy. Teddy liet alles toe wat wij met hem deden, maar Bruno niet. Bruno beet, letterlijk en figuurlijk, van zich af. Zo vond ik het leuk om met hem te ravotten in de hal bij ons thuis. Ik ging dan op mijn knieën zitten, met mijn hoofd naar voren, en duwde Bruno met mijn hoofd van me af. Dat vond Bruno in het begin ook wel leuk, maar wanneer hij er genoeg van kreeg ging hij brommen. Ging ik dan nóg door, dan beet Bruno me, in mijn haar of in mijn neus of oren , wat hij maar te pakken kon krijgen. Ja, dan hield ik er wel mee op, maar ik noemde hem dan wel een "nijdas". Goed, nu realiseer ik me wel dat het mijn eigen schuld was dat hij me beet.

Bruno met Zus op het balkon in de Geert Reindersstraat

Eigenlijk was Bruno wel een rustige hond, maar hij kon onder omstandigheden wel heel erg zenuwachtig zijn. Bijvoorbeeld als Ma of Pa van de "groep" wegliep, dan wilde hij er achteraan en kon dan heel irritant gaan hijgen of blaffen. Ook wanneer hij met de auto meeging, was hij erg zenuwachtig. Hij moest altijd zien waar hij naar toe reed en moest dan altijd op iemands schoot staan. Bij lange ritten, bijvoorbeeld naar België, kon dat erg pijnlijk zijn. Later gaven we hem dan een pilletje om hem rustig te krijgen, ook voor zijn eigen bestwil.

Katten hebben vaak een lievelingsplaatsje waar ze hoog kunnen liggen, maar toch nog van boven beschermd zijn, bijvoorbeeld óp een stoel die ónder de tafel is geschoven. Het lievelingsplaatsje van Bruno was in de vensterbank van de voorkamer, dan kon hij naar buiten kijken. Wij woonden op de derde etage van de flat, dus hij had dan goed uitzicht. Wanneer hij één van ons buiten zag aankomen, begon hij altijd te blaffen.

Bruno op zijn lievelingsplekje in de vensterbank

Zelf was ik ook altijd erg bezorgd om Bruno. Ik kan me herinneren dat hij een keer "losgebroken" was met uitlaten en niet meer terugkwam, hoe Pa ook riep. Hij is daardoor ook een keer 's nachts buiten geweest. Toen ik dat 's morgens hoorde, vond ik dat maar niks en ben hem gelijk gaan zoeken. Toen ik hem gevonden had, wilde hij ook niet naar mij luisteren en kon ik hem pas na lang volgen eindelijk weer aan de riem vast maken. Ik weet wel dat ik erg gehuild heb tijdens die vangpogingen en dat andere jongens daar vreselijk om gelachen hebben. Het kon me niks schelen.

Bruno, ongeveer 5 jaar oud

Toen Zus en ik beiden verkering kregen, is het meer mijn vader's hond geworden. Pa liet hem altijd 's avonds uit voor een grote ronde; hier kom ik in een latere blog op terug. In tegenstelling met Teddy is Bruno wel oud geworden. Begin jaren 70 is hij nog met mijn ouders meeverhuisd naar Vlaardingen. Op het laatst van zijn leven werd hij erg doof en liet zijn gezichtsvermogen erg te wensen over. Hij liep tegen tafelpoten aan en blafte tegen zijn eigen schaduw. Ik weet niet of mijn ouders hem hebben laten inslapen of dat hij vanzelf is gaan hemelen. In ieder geval is hij "van ouderdom gestorven", hij is 15 jaar geworden.

Mijn eerste "baantje" (1960 ~1965)

Bij ons in de wijk waren twee bakkers actief die langs de deur kwamen om brood te verkopen. Een bakker was van de CO-OP (ook wel DES genaamd) en de andere van Van der Meer&Schoep. Dat rondbrengen van het brood ging met een bakkers-fietskar, eenmaal ter plekke werd dan met een mand het brood langs de deur verkocht. Elke bakker had dan zo zijn eigen klanten.

Mijn eerste baantje was het helpen rondbrengen van brood door bakker Wolzak, die in dienst was bij de CO-OP aan de Kethelstraat in Schiedam. Daar ook haalde hij het brood op voor zijn wijk in Schiedam-West. Ik begon ermee toen ik ongeveer tien jaar was en ik heb het ongeveer een jaar of vijf gedaan. Ik weet echt niet meer hoe ik op het idee kwam. Mijn werk bestond uit een aantal klanten te bedienen die op de hogere etages woonden in de flatgebouwen in de wijk waar ik woonde. De lagere flatgebouwen hadden geen lift, dus mijn hulp scheelde bakker Wolzak elke dag flink wat traplopen. Ook hadden wij in de wijk twee hoge flatgebouwen van elf verdiepingen, maar die hadden wel een lift. Ook daar had ik een aantal klanten die ik bediende. Het rondbrengen daar was niet zo'n "adembenemend" karwei, maar het was wel tijdrovend.

Bakker Wolzak op zijn bakkerskar

Op de lagere school bracht ik elke dag tussen-de-middag, en ook op zaterdagmiddag, brood rond. Maar toen ik naar de middelbare school ging, kon ik alleen nog maar op zaterdagmiddag werken. Ik werkte dan totdat bakker Wolzak klaar was met zijn wijk, meestal zo rond een uur op vijf. Door de weeks in de middagpauze was het best wel doorwerken, want ik moest natuurlijk thuis ook nog eten. Ik verdiende er ook nog wat mee, in het begin een dubbeltje (10 cent) en dat werd later meer. Het meeste dat ik op één dag verdiende was een rijksdaalder (fl. 2,50) en dat verdiende ik op de zaterdagmiddagen. Dat geld betaalde bakker Wolzak me gewoon uit de geldtas die hij om had, waarin hij het geld ontving van zijn klanten. Dus persoonlijk kostte hem dat waarschijnlijk niets. Ook kreeg ik op hoogtijdagen iets extra's uit de broodkar, bijvoorbeeld een boterletter, speculaas of ander "gebak". Het geld dat ik verdiende spaarde ik in een spaarpot en ik hield in een kleine agenda precies bij hoeveel ik gespaard had. Van het geld dat ik verdiende heb ik onder andere mijn eerste fiets gekocht. Jawel, de fiets waarmee ik met mijn vader naar België ben geweest. Maar Pa zal bij het kopen van de fiets best wel wat bijgelegd hebben .......

Ik herinner me nog een aantal bijzondere dingen/gebeurtenissen. Bakker Wolzak kreeg altijd een bepaalde hoeveelheid brood mee, dat gebaseerd was op de verkopen van de vorige weken. Soms had hij brood over, maar soms kwam hij ook brood te kort. Wanneer hij over had was dat op zich geen probleem, dat gaf hij gewoon terug. Wanneer hij tekort kwam had hij geen zin om op en neer naar de Kethelstraat te fietsen om het te halen, dat was toch gauw totaal vijf kilometer. Hij kocht dan brood van zijn collega bakker van de Meer&Schoep. En dat was over en weer. Ook kwam hij soms bepaalde soorten brood te kort, zoals "melkbrood". Dan "toverde" hij "gewoon brood" om in melkbrood door een ouweltje met daarop "melkbrood" onder het "gewone" brood te plakken. Een andere gebeurtenis die ik me goed herinnerde was op Sinterklaasdag 1962 (het jaartal heb ik even opgezocht op internet). Na afloop van de broodbezorging ging ik nog even mee naar het "depot" aan de Ketelstraat om een boterletter in ontvangst te nemen. Op die dag mistte het heel erg en de mist werd steeds dikker; je zag letterlijk geen hand voor ogen meer. Ik ben weer thuisgekomen, maar het was een dusdanig enge ervaring, dat ik het me nu nog steeds heel goed herinner (op het jaartal na dan, haha).

Bakker Wolzak verhuisde na een aantal jaren (terug) naar het Gooi. Dat was het einde van mijn eerste baantje.

Daarna, en voordat ik hele dagen ging werken, heb ik nog een aantal kleine baantjes gehad, voornamelijk in de vakanties. Dat was steeds het rondbrengen van kranten. Eén zomervakantie heb ik een ochtendkrant rondgebracht, dat was een krantenwijk in de nieuwe wijk Groenoord. Ik weet nog goed dat ik dan met mijn fiets veel moest ploegen door zand, omdat nog niet alle wegen in de wijk "bestraat" waren. Een vervelend klusje bij dat baantje was, dat ik van sommige maandabonnee's ook het abonnementsgeld moest incasseren en dat die mensen niet altijd het geld daarvoor hadden. Dan moest ik steeds weer terug tot ze het wel konden betalen. Daarom heb ik dat maar één zomervakantie gedaan. De andere vakantiebaantjes waren het rondbrengen van folders en huis-aan-huis bladen. Elke wijk in Schiedam had zijn eigen huis-aan-huisblad, zoals het Wester Nieuws, Zuider Nieuws, Nieuwland Nieuws, enz. Deze bladen haalde ik op bij drukkerij "Van de Water" in de van Beverenstraat. Dat werk heb ik enkele zomervakanties gedaan, want buiten de schoolvakanties had ik geen tijd hiervoor, ik wilde en moest keihard leren en studeren om voldoendes te halen op mijn middelbare schoolrapport ....... daarover later meer.

Eén van de huis-aan-huisbladen die ik rond bracht.

De Jan Ligthartschool (1956-62) en Meester van der Gaag

Van 1956 t/m 1962 heb ik mijn lagere schoolonderwijs gehad op de Jan Ligthartschool in Schiedam. Wat herinner ik me hiervan, welke leerlingen hebben indruk op mij gemaakt en welke meesters (m/v) waren belangrijk voor mij en mijn ontwikkeling?

Van de lagere klassen herinner ik mij juffrouw Doesburg. Dat vonden we allemaal een hele aardige juf. We waren er achter gekomen waar ze woonde en gingen haar toen af en toe thuis ophalen voor het begin van de les. In die lagere klassen zat ook een hele brutale jongen, die regelmatig straf kreeg (in de hoek staan en zo). Soms was hij zo vervelend, dat hij uit de klas gestuurd werd. Het "ergste" dat we meemaakten, was dat hij de juf uitschold, hij noemde haar "een sigaar". Erg hè?! Nou, in die tijd was dat wel heel erg brutaal!

Blogger in een van de eerste klassen van de lagere school

De foto van de klas van juf Doesburg. Het is niet zeker of dit ook juf Doesburg is of een vervangster.

In de hogere klassen was Meester van der Gaag de leraar die de meeste indruk maakte. Eigenlijk was hij voor mij de meest interessante leraar van de lagere school. Hij was niet alleen aardig, maar hij was ook bijzonder. Zo had hij een plattegrond getekend van Schiedam, helemaal op schaal, en daarmee leerde hij ons kaartlezen. Dat was het begin voor mijn interesse in kaarten en kaartlezen. Ook had hij in een hoek van het schooltuinencomplex "De Vijfsluizen" een privétuintje met zeer bijzondere planten. Hij had onder andere een hoekje met rotsplantjes en daar was ook met stenen een rots formatie gemaakt. Na schooltijd ging ik regelmatig naar dat tuintje toe en dan kon Meester van der Gaag er heel interessant over vertellen.

In de hogere klassen hadden we ook sporttoernooien. Ik kan me herinneren dat ik meegedaan heb aan een handbaltoernooi en een korfbaltoernooi. In beide toernooien speelden we gemengd. Hieronder een herinnering aan het korfbaltoernooi.

Korfbaltoernooi met mijn klasgenoot Wimmie van der Meer

Het hoogtepunt in de zesde klas was het schoolkamp in Oosterhout, waar alle hoogste klassen van Schiedamse scholen, om beurten, een week naar toe mochten. Een herinnering om niet te vergeten, dat bevestigen alle leerlingen die daar geweest zijn. Je was een midweek van huis, sliep met je klasgenoten op zalen (jongens en meisjes apart), je had corvee, ... nu noem maar op. Verder grensde het terrein aan een oefenterrein voor militairen en de schuttersputjes daar vonden wij jongens heel interessant. Ook gingen we een dag met de bus naar Gent, om die plaats te bekijken. Onder een foto gemaakt na de uitreiking van de prijzen van de sportwedstrijden die tijdens het schoolkamp werden gehouden. Ook de blogger, knielend derde van links, won een prijsje (waarschijnlijk met verspringen).

De prijswinnaars van de wedstrijden die georganiseerd werden op het kamp.
Boven de blogger zijn lagere schoolliefde Jannie.

Natuurlijk werd het verblijf op de lagere school afgesloten met een toneelstukje op de afscheidsavond. Ik had daarin niet een rol waarbij veel gesproken hoefde te worden, ik lag eigenlijk alleen maar een beetje "interessant" te zijn. Dus niet een rol om trots op te zijn. Als "negerkoning" (sorry voor het woord, zo heette dat toen) werd ik met een waaier koelte toe gewuifd, dat is het enige wat ik me daarvan nog herinner. Nou ja, het enige .... Toen het toneelstuk afgelopen was moest de zwarte schmink er weer af, en dat was een langdurig en vervelend karweitje. Dat was ook wat de "ontschminkers" tegen me zeiden: "het is nu even vervelend, maar later is het een leuk verhaal om het te vertellen". Ze hebben het bij het rechte eind gehad, haha.

In de laatste klas van de lagere school was het de vraag welke vervolgopleiding ik wilde gaan doen. Ik had er niet zo'n mening over, voor zover als ik me kan herinneren. Maar zeker mijn vader wilde het hoogst haalbare. Daarom deed ik, met nog acht medeleerlingen, toelatingsexamen voor de hogereburgerschool (HBS). Het was voor mij een indrukwekkend gebeuren in dat statige gebouw, naast het Proveniershuis in het centrum van Schiedam. Ongeveer de helft van de deelnemers uit onze klas slaagde, waaronder ikzelf. Ik weet niet meer óf het met de hakken over de sloot was, maar mijn toenmalige Meester, Brand, voorspelde dat ik de eerste drie jaar best wel mee zou kunnen komen, maar dat het daarna een moeilijke klus zou worden. Hij gaf er als verklaring bij dat ik wel goed kon "onthouden", maar echt de stof "begrijpen" zou lastig worden. Het uiteindelijke resultaat was dat ik als enige van de vier alle klassen in één keer heb doorlopen en volgens mijn herinnering, de andere drie zelfs geen diploma hebben gehaald. Maar Meester Brand had zeker gelijk in het feit dat ik het niet cadeau heb gekregen, ik heb er keihard voor moeten werken.

Een laatste herinnering aan de Jan Ligthardschool kwam een jaar nadat ik de school had verlaten. Een oud-klasgenoot vertelde me dat de echtgenote van onze klassenleraar Meester Brand was overleden. Dat heeft diepe indruk op me gemaakt.